Hoạt động sản xuất tăng tốc đang kéo theo nhu cầu lớn về lao động kỹ thuật, song nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó trong tuyển dụng do thiếu hụt nguồn nhân lực phù hợp. Trong khi đó, nhóm nhân viên văn phòng, ngân hàng và một số ngành dịch vụ đang phải đối mặt với áp lực tìm việc ngày càng lớn trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng rộng rãi.
Theo báo cáo tuyển dụng cuối năm 2025 của nền tảng TopCV, AI bắt đầu định hình rõ nét thị trường lao động Việt Nam. Khoảng 50% doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết đã áp dụng AI ở mức cơ bản và xem đây là công cụ làm việc thường ngày; 40% doanh nghiệp xác định AI sẽ trở thành chiến lược dài hạn trong những năm tới.
Việc ứng dụng AI hiện tập trung chủ yếu ở các lĩnh vực Kinh doanh – Bán hàng, Marketing – Truyền thông – Quảng cáo và IT – Phần mềm. Điều này tạo ra thách thức lớn cho lực lượng lao động trong các ngành trên, cũng như các nhóm Tài chính – Kế toán – Kiểm toán nội bộ, vốn được đánh giá là những lĩnh vực có nguy cơ bị thay thế hoặc thu hẹp quy mô sớm.
Thực tế này được phản ánh rõ trong báo cáo của nền tảng việc làm Joboko công bố cuối tháng 12/2025. Theo đó, làn sóng cắt giảm nhân sự không còn giới hạn trong ngành công nghệ mà đã lan rộng sang nhiều lĩnh vực khác. Riêng quý I/2025, các ngân hàng và doanh nghiệp lớn trong nước đã tinh giản khoảng 400–1.600 lao động, tương đương 10–15% nhân sự. Nhiều doanh nghiệp cũng chủ động chuyển giao các công việc mang tính lặp lại cho AI, như hành chính – văn phòng, chăm sóc khách hàng, viết nội dung hay marketing cơ bản.
Xu hướng tại Việt Nam không nằm ngoài bức tranh toàn cầu. Báo cáo của Ngân hàng đầu tư Morgan Stanley (Mỹ) dự báo đến năm 2030, các ngân hàng châu Âu có thể cắt giảm hơn 200.000 vị trí, tương đương khoảng 10% lực lượng lao động tại 35 ngân hàng lớn, do đẩy mạnh ứng dụng AI và đóng cửa nhiều chi nhánh vật lý. Những vị trí chịu tác động mạnh gồm hành chính văn phòng, quản lý rủi ro và tuân thủ.
Tuy nhiên, theo TS Phạm Ngọc Toản, Giám đốc Trung tâm Thông tin Phân tích dự báo chiến lược và dịch vụ công (Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động), AI chỉ thay thế một phần công việc văn phòng chứ không thể thay thế hoàn toàn. Mỗi vị trí việc làm thường bao gồm nhiều nhiệm vụ khác nhau, trong đó AI chỉ phù hợp với những thao tác đã được chuẩn hóa.
Những công việc dễ bị thay thế là nhập dữ liệu, đối chiếu chứng từ, phân loại hồ sơ hay chăm sóc khách hàng theo kịch bản có sẵn. Việc ứng dụng AI hiệu quả giúp tăng năng suất và hỗ trợ người lao động làm việc đa nhiệm hơn. Tuy nhiên, các nhiệm vụ liên quan đến ra quyết định, phối hợp liên phòng ban hay xử lý tình huống phức tạp vẫn cần vai trò con người.
“AI không tạo ra tình trạng mất việc hàng loạt, mà làm thay đổi cách làm việc của từng nhóm ngành nghề. Nó giúp giảm các công đoạn thủ công lặp lại, đồng thời buộc người lao động phải liên tục học hỏi và bổ sung kỹ năng mới”, TS Toản nhận định.
Ngược lại, nhóm lao động kỹ thuật và lao động phổ thông có tay nghề (lao động cổ xanh), đặc biệt những người có kinh nghiệm, đang được doanh nghiệp săn đón mạnh mẽ. Gần 70% doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết sẽ tăng tuyển dụng, trong đó một nửa dự kiến tăng đáng kể. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở nguồn cung và chất lượng lao động: 47% doanh nghiệp lo thiếu ứng viên có kinh nghiệm, 42% lo ngại thiếu kỹ năng cơ bản.
Để giữ chân lao động, các doanh nghiệp sản xuất đang tập trung cải thiện lương thưởng, phúc lợi, cam kết ổn định việc làm và minh bạch hợp đồng lao động.
Khảo sát của Joboko cũng cho thấy trong năm 2026, nhu cầu nhân sự ngành xây dựng dự báo tăng mạnh nhất, khoảng 55% so với cùng kỳ năm trước. Tiếp theo là các ngành Pháp luật – Pháp lý (gần 50%), Sản xuất (46%) và Kiến trúc – Nội thất (trên 35%).
Theo TS Phạm Ngọc Toản, nhiều ngành vẫn duy trì khả năng tạo việc làm tốt như chế biến thực phẩm, đồ uống, điện tử, may mặc. Ngược lại, ngành chế biến gỗ xuất khẩu được dự báo tiếp tục gặp khó. Đáng chú ý, hàng loạt dự án nhà ở, khu đô thị và hạ tầng giao thông lớn đang triển khai giúp ngành xây dựng duy trì đà tăng trưởng, đồng thời kéo theo nhu cầu nhân lực ở các ngành cung ứng như sắt thép, xi măng và vật liệu xây dựng.
Bước sang năm 2026, các nền tảng tuyển dụng nhận định làn sóng ứng dụng AI sẽ tiếp tục tác động mạnh đến thị trường lao động và chiến lược nhân sự của doanh nghiệp. TopCV dự báo, trước tác động của chính sách thuế mới, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử và xuyên biên giới, nhiều doanh nghiệp sẽ ưu tiên tuyển dụng chọn lọc thay vì mở rộng ồ ạt.
Theo đó, 52% doanh nghiệp cho biết sẽ giữ nguyên quy mô và tập trung tối ưu hiệu suất; 47% có nhu cầu tuyển dụng vị trí Kinh doanh – Bán hàng; khoảng 8% tuyển Marketing – Truyền thông – Quảng cáo; 6% bổ sung nhân sự dịch vụ khách hàng; và 4% tăng tuyển đội ngũ nghiên cứu – phát triển sản phẩm. Riêng ngành IT – Phần mềm, doanh nghiệp ưu tiên tuyển lập trình viên web, back-end và kỹ sư AI.
Trong đánh giá của nhà tuyển dụng, kỹ năng chuyên môn và kinh nghiệm làm việc vẫn là yếu tố quan trọng nhất, với tỷ lệ lựa chọn lần lượt là 65% và 63%. Đáng chú ý, kỹ năng sử dụng AI hiện chưa phải yêu cầu bắt buộc, chỉ 8% doanh nghiệp xem đây là tiêu chí quyết định trong tuyển dụng.
Bài viết khác